EUR.1, A.TR ve Menşe Şahadetnamesi: Farkları ve Kullanım Alanları
EUR.1 ile A.TR farkı, ihracatçıların en sık karıştırdığı konulardan biri. Bu yazıda bu iki belgeyi ve menşe şahadetnamesini yan yana koyarak hangisinin ne zaman gerektiğini anlattık.
EUR.1 ile A.TR farkı nedir?
İki belge de ihracatta gümrük vergisi avantajı sağlamak için kullanılıyor. Fark, neyi kanıtladıklarında.
A.TR dolaşım belgesi, Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde kullanılıyor. Malın Türkiye'de serbest dolaşımda olduğunu gösteriyor. Ürünün nerede üretildiğini değil, gümrük statüsünü kanıtlıyor.
EUR.1 dolaşım belgesi ise tercihli menşe belgesi. Ürünün bir ticaret anlaşmasındaki menşe kurallarına göre Türk menşeli olduğunu gösteriyor. AB ile ticarette tarım ürünleri ile kömür ve çelik ürünlerinde, Gümrük Birliği dışında kaldıkları için, EUR.1 kullanılıyor. Türkiye'nin serbest ticaret anlaşması yaptığı ülkelerde de (örneğin Şili) menşe ispatı genellikle EUR.1 ile yapılıyor.
Yanlış belge seçimi alıcının gümrükte fazladan vergi ödemesine yol açabiliyor.
Menşe şahadetnamesi
Menşe şahadetnamesi, malın hangi ülkede üretildiğini gösteren genel bir belge. Tercihli bir vergi avantajı sağlamaz. Ticaret ve sanayi odaları tarafından düzenleniyor.
Peki neden isteniyor? Bazı ülkeler ithalatta istatistik, kota, anti-damping önlemi veya genel gümrük işlemleri için malın menşeini bilmek istiyor. Bazı alıcılar da bankaları veya kendi müşterileri istediği için bu belgeyi talep ediyor. Türkiye ile serbest ticaret anlaşması olmayan Latin Amerika ülkelerine yapılan sevkiyatlarda en sık karşılaşılan belge budur.
Menşe şahadetnamesi ile EUR.1 çok karıştırılıyor. İkisi de menşe ile ilgili, ama yalnızca EUR.1 bir ticaret anlaşması kapsamında vergi avantajı sağlıyor. Anlaşması olmayan bir ülkeye EUR.1 göndermek alıcıya bir fayda sağlamaz. Anlaşması olan bir ülkeye yalnızca menşe şahadetnamesi göndermek ise alıcının tercihli vergiden yararlanamaması anlamına gelebilir.
Üç belgenin karşılaştırması
| A.TR | EUR.1 | Menşe şahadetnamesi | |
|---|---|---|---|
| Ne kanıtlar? | Serbest dolaşım statüsü | Tercihli menşe | Genel menşe (üretim ülkesi) |
| Vergi avantajı | Var (Gümrük Birliği) | Var (anlaşmaya göre) | Yok |
| Tipik kullanım | AB'ye sanayi ürünü | AB'ye tarım ürünü, STA ülkeleri | Anlaşması olmayan ülkeler |
| Kim düzenler/onaylar? | İhracatçı doldurur, oda ve gümrük onaylar | İhracatçı doldurur, oda ve gümrük onaylar | Ticaret ve sanayi odaları |
Uygulamadaki ayrıntılar, örneğin elektronik düzenleme imkanı veya belge yerine faturada beyan kullanılabilmesi, anlaşmaya ve güncel mevzuata göre değişebiliyor. Kesin bilgi için gümrük müşavirinize ve T.C. Ticaret Bakanlığı kaynaklarına başvurun.
Bir ürün için hangi belgenin gerektiğine karar verirken iki soruyu sırayla sorun. Birincisi: Varış ülkesiyle Türkiye arasında Gümrük Birliği ya da serbest ticaret anlaşması var mı? İkincisi: Ürününüz bu anlaşmanın kapsamına giriyor mu? İki sorunun cevabı da evetse tercihli belgeyi (A.TR veya EUR.1) hazırlayın. Cevaplardan biri hayırsa büyük ihtimalle menşe şahadetnamesi gerekecektir. Bu son kararı GTİP kodu ve gümrük müşavirinizle birlikte verin.
Ülkelere göre örnekler
- İspanya'ya mobilya: Sanayi ürünü, Gümrük Birliği kapsamında. Genellikle A.TR.
- İspanya'ya kuru meyve: Tarım ürünü. Genellikle EUR.1, ayrıca sağlık belgeleri gerekebilir.
- Şili'ye tekstil: STA kapsamında tercihli vergi için anlaşmanın menşe belgesi, genellikle EUR.1.
- Meksika'ya makine: Anlaşma yok. Alıcı çoğu zaman menşe şahadetnamesi istiyor.
- Kolombiya'ya yapı malzemesi: Anlaşma yok. Menşe şahadetnamesi ve ürüne özel teknik belgeler.
Bu örnekler yalnızca yön göstermek içindir. Her ürün için doğru belge GTİP koduna göre belirlenmeli.
Bazı sevkiyatlarda birden fazla belge birlikte istenebilir. Örneğin Latin Amerika'ya giden bir gıda ürününde menşe şahadetnamesinin yanında sağlık sertifikası ve analiz raporu da gerekebilir. Alıcınızdan, kendi gümrük müşavirinin istediği belge listesini yazılı olarak almak en güvenli yol.
Sık yapılan hatalar
- Tarım ürünü için A.TR, sanayi ürünü için EUR.1 düzenlemek.
- EUR.1 düzenlerken ürünün menşe kurallarını gerçekten karşılayıp karşılamadığını kontrol etmemek.
- Belgedeki eşya tanımının, ağırlığın veya kap adedinin faturayla uyuşmaması.
- Alıcının hangi belgeye ihtiyaç duyduğunu sevkiyattan önce sormamak.
A.TR hakkında daha fazla bilgi için A.TR belgesi nedir yazımıza, Şili'deki uygulama için Türkiye-Şili STA yazımıza bakabilirsiniz. Belgeler ve ilk sevkiyat planı konusunda destek için hizmetlerimizi inceleyin.
Bu pazarlara açılmak mı istiyorsunuz?
Ürününüzü ve hedefinizi anlatın, ilk adımları birlikte planlayalım.